علی سلمانی
چکیده
فرم یکی از اصطلاحات چالش برانگیز در نقد قوۀ حکم کانت است. او در نقد عقل محض در بخش حسیات استعلایی فرم را در ارتباط با صور پیشین شهود یعنی زمان و مکان مورد بحث قرار میدهد. درواقع چینش زمانی و مکانیِ ...
بیشتر
فرم یکی از اصطلاحات چالش برانگیز در نقد قوۀ حکم کانت است. او در نقد عقل محض در بخش حسیات استعلایی فرم را در ارتباط با صور پیشین شهود یعنی زمان و مکان مورد بحث قرار میدهد. درواقع چینش زمانی و مکانیِ شهودات حسی، فرم نامیده میشود. کانت در نقد قوۀ حکم و به طورخاص در دقیقۀ سوم اصلیترین عامل زیباساز در داوری زیباشناختی را فرم میداند و اصطلاحاتی چون طرح و ترکیببندی را بهعنوان مترادفِ آن معرفی میکند. بهنظر میرسد که فرم مطرح شده در دقیقۀ سوم همان فرم مطرح شده در بخش حسیات استعلایی نقد عقل محض است. از سوی دیگر کانت در چرخشی ناگهانی در ذیل بحث نبوغ و هنر زیبا، محتوای آثار هنری یا همان ایدههای زیباشناختی از اهمیت بیشتری برخوردار میشود. بدین ترتیب نوعی ناسازگاری در مباحث مطرح شده در نقد قوۀ حکم به چشم میخورد. برخی از شارحان معتقدند نوعی تغییر دیدگاه به دلیل شکست در توجیه اعتبار کلی حکم زیباشناختی، در زیباشناسیِ کانت مشاهده میشود. در مقابل برخی دیگراز شارحان معتقدند با ارائۀ تعریف جدید و جامعی از فرم در زیباشناسیِ کانت، میتوان دو بخشِ ظاهراً ناسازگار کانت را در نقد قوۀ حکم با همدیگر سازگار نمود. بعد از بررسی نظر شارحان مشخص شد که دیدگاه آلیسون در مقایسه با دیدگاههای دیگر موجهتر است. از نظر آلیسون فرم چینش دادههای محسوس است بهگونهای که هماهنگی آزاد خیال و فاهمه را ایجاد کند.
