فلسفه

رورتی و «اضطراب دکارتی» ظرفیت انتقادی دیدگاه اجتماعی- سیاسی ریچارد رورتی

نوع مقاله : علمی -پژوهشی

نویسندگان

ایمان رحیم نصیریان 1
عبدالرزاق حسامی فر 2

1 دانش آموخته دکتری فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران.

2 استاد گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران.

https://doi.org/10.22059/jop.2025.385937.1006865
چکیده
طبق دیدگاه رورتی، هیچ مرجعی به نام حقیقت، برای سنجشِ ارزش‌های اجتماعی وجود ندارد؛ رویه‌های مستقر در جامعه مبتنی بر هیچ حقیقتی نیستند بلکه محصولِ پویای گفتگو، اجماع، و توافقِ آزادانۀ اعضای جامعه‌اند. امیدواری رورتی به اینکه می‌توان بدون توسل به حقیقت و صرفاً از طریق گفتگوی آزاد و گشوده، معیاری برای سنجش ارزش‌های اجتماعی فراهم ساخت، انتقادات بسیاری را برانگیخته است. محوری­‌ترین بخش این انتقادات، مطابق با آنچه ریچارد برنشتاین «اضطراب دکارتی» می‌خواند، از این نگرانی حکایت دارد که اگر حقیقت وجود نداشته باشد، پس همه چیز مجاز خواهد بود. به عبارت دیگر، از نظر بسیاری از منتقدان، موضع رورتی در برابر حقیقت، و انکار بنیان­‌های ثابتِ باور و تعهدات اجتماعی از سوی او، ناگزیر به این معناست که ما هیچ معیار قابل اتکایی برای به نقد کشیدن باورها و رویه‌­های جاری جامعه در اختیار نخواهیم داشت. هر یک از آنها به طرق مختلف استدلال می‌کنند که دیدگاه رورتی جامعه را از ظرفیت انتقادی لازم برای ارزیابی ارزش‌های اجتماعی تهی می‌­سازد. در این مقاله، با رویکردی تحلیلی، در چارچوب این خط انتقادی، دیدگاه رورتی را مورد بررسی قرار می‌دهیم. درصددیم نشان دهیم که این انتقادات بر اساس سوء برداشت و خوانشی نامنسجمِ از آرای او شکل گرفته‌اند؛ طبق نتیجۀ این پژوهش، پراگماتیسمِ سیاسیِ رورتی، نه ­تنها به معنای انکارِ امکانِ نقدپذیری رویه­‌های جاریِ جامعه نیست، بلکه کوششی است مبتکرانه برای ارائۀ طرحی از سازه­‌های انتقادیِ غیرحقیقت‌محور، که متناسب با اندیشۀ پست‌­مدرن و برای رهایی آن از اضطراب دکارتی طراحی شده است.

کلیدواژه‌ها

رورتی
پراگماتیسم
اضطراب دکارتی
نظرگاه چشم خدا
نقد اجتماعی
موضوعات

عنوان مقاله English

Rorty and "Cartesian Anxiety" The Critical Capacity of Richard Rorty’s Socio-Political Perspective

نویسندگان English

Iman Rahim Nasirian 1
Abdurrazzaq Hesamifar 2
1 PhD in Philosophy, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
2 Professor, Department of Philosophy, Faculty of Humanities, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
چکیده English

According to Rorty's point of view, there is no authority called Truth to measure social values; established practices in society are not based on Truth but are dynamic products of free conversation, consensus, and agreement among members of society. Rorty's hope that it is possible to provide a criterion for measuring social values without appealing to the truth and solely through free-floating conversation has provoked many criticisms. The most central part of these criticisms, in line with what Richard Bernstein calls "Cartesian anxiety," refers to the concern that if there is no Truth, everything is lawful! In other words, for many critics, Rorty's standpoint against truth, his denial of the fixed foundations of belief and social obligations, inevitably means that we will have no reliable criteria by which to criticize the current beliefs and practices of society. Each argues differently that Rorty's view deprives society of the critical capacity to evaluate social values. In this article, with an analytical approach, we examine Rorty's point of view in the framework of this critical line. We aim to demonstrate that these criticisms are based on a misunderstanding and an incoherent reading of Rorty's views. According to the conclusion of this research, his pragmatism not only does not mean denying the possibility of criticizing the current practices of society, but it is an innovative attempt to provide a plan of non-truth-centered critical constructs designed, in line with post-modern thought to escape it from Cartesian anxiety.

کلیدواژه‌ها English

Rorty
pragmatism
Cartesian anxiety
God’s-Eye View
social criticism
منابع
رومانا، ریچارد (1393).  فلسفۀ ریچارد رورتی. ترجمۀ مرتضی نوری، تهران: نشر علم.
رحیم‌نصیریان، ایمان؛ حسامی‌فر، عبدالرزاق (1402). "ضدرئالیسم و رئالیسم عرفی؛ رورتی در مقابل پاتنم". ذهن، 24(96)، 39-70. https://zehn.iict.ac.ir/article_708797.html)).
References
Allen, Jonathan (1998). “The Situated Critic or the Loyal Critic? Rorty and Walzer on Social Criticism”, Philosophy & Social Criticism, 24(6), 25–46.
Bacon, Michael (2006). “Rorty and pragmatic social criticism”, Philosophy & Social Criticism, 32(7), 863–880. (DOI: 10.1177/0191453706066978).
Bernstein, Richard J. (1983). Beyond Objectivism and Relativism: Science, Hermeneutics, and Praxis, Pennsylvania, University of Pennsylvania Press.
Bernstein, Richard J. (1986). Philosophical Profiles: Essays in a Pragmatic Mode, Pennsylvania, University of Pennsylvania Press.
Bernstein, Richard J. (Nov., 1987). “One Step Forward, Two Steps Backward: Richard Rorty on Liberal Democracy and Philosophy”, Political Theory, 15(4), 538-563. (http://www.jstor.org/stable/191689).
Dostoyevsky, Fyodor (2009). The Brothers Karamazov, Translated by Constance Garnett, New York, The Lowell Press.
Engel, Pascal (2002). Truth (Central Problems of Philosophy), Chesham, Acumen press.
Forstenzer, Joshua (2018). Something Has Cracked: Post-Truth Politics and Richard Rorty”s Postmodernist Bourgeois Liberalism, Sheffield, University of Sheffield Press.
Kymlicka, Will (1989). Liberalism, Community and Culture, Oxford, Clarendon Press.
Lukes, Steven (2003). Liberals and Cannibals: The Implications of Diversity, London, Verso.
Macedo, Stephen (1990). Liberal Virtues: Citizenship, Virtue, and Community in Liberal Constitutionalism, Oxford, Clarendon Press.
Moody-Adams, Michele (1997). Fieldwork in Familiar Places: Morality, Culture, and Philosophy, London, Harvard University Press.
Mouffe, Chantal (2005). “Deconstruction, Pragmatism and the Politics of Democracy” in Chantal Mouffe (ed.), Deconstruction and Pragmatism, Taylor & Francis e-Library, 1-12.
Putnam, Hilary (1990). Realism with a Human Face, Cambridge, Massachusetts, and London, Harvard University Press.
RahimNasirian, Iman; Hesamifar, Abdurrazzaq (2023). “Anti-realism and Common sense realism; Rorty versus Putnam”, Zehn, 24(96), 39-70. (https://zehn.iict.ac.ir/article_708797.html). [In Persian].
Rorty, Richard (1979). Philosophy and the Mirror of Nature, Princeton, Princeton University Press.
Richard Rorty (1987). “Thugs and Theorists: A Reply to Bernstein”, Political Theory 15, 564–580.
Rorty, Richard (1989). Contingency, irony, and solidarity, Cambridge, Cambridge University Press.
Rorty, Richard (1991 a). Essays on Heidegger and Others: Philosophical Papers, vol. 2. Cambridge, Cambridge University Press.
Rorty, Richard (1991 b). Objectivity, Relativism, and Truth. Cambridge, Cambridge University Press.
Rorty, Richard (1998 a). Achieving Our Country: Leftist Thought in Twentieth Century America, London, Harvard University Press.
Rorty, Richard (1998 b). “A Defense of Minimalist Liberalism”, Anita L. Allen and Milton C. Regan (eds.) In Debating Democracy’s Discontent: essays on American politics, law and public philosophy, New York, Oxford University Press, 117–125.
Rorty, Richard (1998 c). Truth and Progress, Philosophical Papers, Vol. 3, Cambridge, Cambridge University Press.
Rorty, Richard (1999). Philosophy and Social Hope, Penguin Books Publishing.
Rorty, Richard (2000). “Universality and Truth”, in Robert B. Brandom (ed.), Rorty and His Critics, Malden, Blackwell Publishers, 1-30.
Rumana, Richard (2014). On Rorty, translated by Morteza Nouri, Tehran, Elm. [In Persian].
Shapiro, Ian (1990). Political Criticism, Berkeley, Los Angeles, Oxford, University of California Press.
Taylor, Charles (2003). “Rorty and Philosophy”, in Charles Guignon and David R. Hiley (eds.), Richard Rorty, Cambridge, Cambridge University Press, 158–180.

  • تاریخ دریافت 19 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 14 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 14 بهمن 1403

صفحه اصلی

تماس با ما