نوع مقاله : علمی -پژوهشی

نویسندگان

• احمد عبادی ¹
• امیرپویا دانش ²

¹ دانشیار فلسفه دانشگاه اصفهان

² کارشناسی‌ارشد فلسفه، دانشگاه اصفهان

چکیده

این مقاله به بررسی مسأله جهت‌مندیِ زمان و خاستگاه آن در پیوند میان نظریه‌های فیزیکی و تحلیل‌های فلسفی می‌پردازد. تمرکز اصلی بر تبیین دیوید آلبرت از زمان است که در قالب «فرضیۀ گذشته» کوشیده است جهت زمان را نه ‌به‌عنوان یک ویژگی آگاهانه یا تجربی، بلکه به‌مثابه پیامد آماری شرایط اولیۀ جهان در نظریۀ مکانیک آماری توضیح دهد. مقاله ابتدا به بازسازیِ مفهومیِ این نظریه پرداخته و آن را در پرتو مفاهیمی همچون علیت، تقارن زمانی، و شرط افزایش آنتروپی تحلیل می‌کند. سپس با استناد به نقدهایی از فیلسوفان و دانشمندان فیزیک معاصر و تأملاتی بر کارآمدی یا محدودیت این الگو، جایگاه آن را در حل مسألۀ پیکان زمان به چالش می‌کشد. با‌توجه به کاستی‌های دیدگاه فرضیۀ گذشته، این مقاله نظریه‌ای مکمل ارائه می‌دهد که زمان را مفهومی فیزیکی، پدیداری و انتزاعی در نظر می‌گیرد. در این نظریه، زمان از سازوکارهای آماری و آنتروپی گرفته تا تجربۀ ذهنی و ساختارهای زبانی تحلیل می‌شود. جهت‌مندی زمان، حاصل تعامل میان سطوح فیزیکی و پدیداری تلقی می‌شود و نه محصول صرف یک شرط اولیه. «الگوی لایه-پدیداریِ زمان» با پرهیز از فروکاهش، زمینه‌ای برای تبیینی میان‌رشته‌ای از زمان فراهم می‌کند که نه‌تنها به اصولِ آماری و آنتروپیک توجه دارد، بلکه با تعریف شرایط اساسیِ جهت‌مندیِ زمان، رویکردی تطبیقی از مباحث فلسفی، فیزیکی، پدیدارشناسی و علوم‌شناختی اتخاذ می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• پیکان زمان
• آنتروپی
• تقارن زمانی
• علیت
• فرضیۀ گذشته

موضوعات

• فلسفه

عنوان مقاله [English]

The Arrow of Time, the Past Hypothesis, and the Layer-Phenomenal Model

نویسندگان [English]

• Ahmad Ebadi ¹
• Amirpouya Danesh ²

¹ Associate professor of philosophy at University of Isfahan

² Master of philosophy, University of Isfahan

چکیده [English]

This article investigates the issue of the directionality of time and its origin at the intersection of physical theories and philosophical analysis. The main focus is on David Albert’s account of time, which—through the framework of the “Past Hypothesis”—seeks to explain temporal direction not as a conscious or empirical feature, but as a statistical consequence of the universe’s initial conditions in statistical mechanics. The paper first reconstructs this theory conceptually and analyzes it through the lenses of causality, time symmetry, and the entropy-increase condition. It then engages with critiques posed by contemporary philosophers and physicists, evaluating the effectiveness and limitations of this model in addressing the problem of time’s arrow. In light of the shortcomings of the Past Hypothesis, the article proposes a complementary theory that conceptualizes time as simultaneously physical, phenomenal, and abstract. Within this framework, time is analyzed across statistical and entropic mechanisms, subjective experience, and linguistic structures. Temporal directionality is viewed as the result of an interaction between physical and phenomenal layers, rather than the mere consequence of an initial condition. The “layer-phenomenal model of time” thus avoids reductionism and offers an interdisciplinary account that not only addresses statistical and entropic principles, but also articulates three fundamental conditions for temporal directionality by integrating philosophical, physical, phenomenological, and cognitive perspectives.

کلیدواژه‌ها [English]

• Arrow of Time
• Entropy
• Time Symmetry
• Causality
• Past Hypothesis