خوانشی نو از جایگاه بحث از امکان در نمط پنجم اشارات

نوع مقاله : علمی -پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

ابن­سینا در نمط پنجم کتاب اشارات خود طی یک فصل و ضمن یک استدلال، از امکان حوادث بحث به میان می آورد. خوانش شارحین اشارات از این استدلال آن بوده است که ابن‌سینا در این فصل صرفاً در صدد اثبات آن است که هر حادثی ممکن است و به سبب همین امکان هم مسبوق به ماده است. این خوانش کامل نیست و نمی تواند چرایی این بحث را در نمط پنجم اشارات توجیه کند. خوانش دیگری می گوید ابن‌سینا می خواهد با این استدلال قدیم بودن عالم را اثبات کند. با آنکه این خوانش به خوانش مختار نزدیک تر است اما باز هم دقیق نیست. بر اساس خوانش مختار، بر مبنای خط سیر کلی مباحث نمط پنجم اشارات نشان داده خواهد شد که بیان این قاعده به تنهایی نمی تواند هدف اصلی و نهایی ابن­سینا از این فصل باشد بلکه وی در اینجا در پی آن است تا بر اساس اثبات مسبوقیت حادث به ماده، معقول بودن یک حدوث نخستین را زیر سوال ببرد. اگر هر حادثی مسبوق به ماده است، آنگاه تصور یک حادث نخستین مثل حادث بودن فعل بی واسطه الهی و یا اصل عالم مادی، تصوری پارادوکسیکال است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A New Reading of the Place of Contingency in the Fifth Namat of Isharat

نویسنده [English]

  • Ahmad Hosseini
Assisstant Professor at Azarbaijan Shahid Madani University
چکیده [English]

Avicenna in the sixth chapter of the fifth Namat of his Isharat and Tanbihat deals with the problem of contingency in temporally created things. According to him, every temporally created thing is contingent and prior to it there must be some matter. Normally the commentators thought that here Avicenna merely is going to prove the philosophical principle that before every temporally created thing there must be some matter. This reading is not exact and cannot justify why in this Namat Avicenna speaks of contingency. Furthermore this reading does is not consistent with the whole project of the fifth Namat. According to the new reading presented here in this article, the discussion of contingency is part of a bigger argument in which Avicenna is going to prove that the theory of temporally creation is self-contradictory and the immediate creation of the Necessary Existent cannot be temporal. In this way, if the first creation is temporally created, then there must be some matter before it and then in the exact meaning it cannot be temporally created and a first creation. In this respect, nine commentaries on Isharat were surveyed and no commentator among them has pointed to the reading presented in this article.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • contingency
  • matter
  • temporally creation
  • Avicenna
  • Isharat and Tanbihat
 
آمدی، سیف الدین (1436ه.)، کشف التمویهات فی شرح الاشارات و التنبیهات، تحقیق عیسی ربیح جوابره، القسم الثانی، عمّان: دارالفتح.
ابن­سینا (1375)، الاشارات و التنبیهات، قم: نشرالبلاغه.
باغنوی، حبیب الله میرزاجان (بی تا)، حاشیه شرح الاشارات والمحاکمات، نسخه خطی، کتابت حسن الجیلانی، شناسه کد کتاب: 2941292، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
باغنوی، حبیب الله میرزاجان (بی تا)، حاشیه بر شرح الاشارات و التنبیهات فی المنطق و الحکمه، شناسه کد کتاب 807638، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
بهشتی، احمد (1385)، صنع و ابداع، شرح نمط پنجم الاشارات و التنبیهات، چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
حسن زاده آملی، حسن (1389)، دروس شرح اشارات و تنبیهات ابنسینا، نمط پنجم فی الصنع و الابداع، قم: آیت اشراق.
الخواجه نصیرالدین الطوسی (1375)، شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات، قم: نشرالبلاغه.
الخواجه نصیرالدین الطوسی، الامام فخرالدین الرازی (1404 ه.ق)، شرحی الاشارات، قم: منشورات مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی.
الخوانساری، الآقا حسین (1378)، الحاشیه علی شروح الاشارات و بذیلها حواشی الآقا جمال الدین الخوانساری، تحقیق احمد العابدی، الجزء الثانی، چاپ اول، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
فخرالدین الرازی (1384)، شرح الاشارات و التنبیهات، تصحیح دکتر نجف زاده، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.