ترکیب اتحادی ماده و صورت و مسأله اتحاد عاقل و معقول

نوع مقاله: علمی -پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه دانشگاه تهران

چکیده

اتحاد عاقل و معقول در موضعی که معقول مغایر ذات عاقل باشد از ابداعات فلسفه صدرایی به شمار می‌رود. در تبیین کیفیت هستی‌شناختی این اتحاد، برخی مقصود از آن را، تحقق عاقل و معقول به وجودی یکتا و از جهتی یکتا و برخی دیگر، تحقق معقول برای عاقل به نحوی می‌دانند که معقول از شئون وجودی عاقل باشد. یکی از براهین بر اثبات این مطلوب، برهان ماده و صورت است. در این برهان با فرض هم‌سنخی پذیرش صورت توسط ماده و معقول توسط عقل و اتحادی دانستن ترکیب ماده و صورت، اتحاد عاقل و معقول اثبات می‌شود. ولی برخی این برهان را ناتمام دانسته، سنخ اتحاد عاقل و معقول را شدیدتر از اتحاد ماده و صورت می‌دانند. این مقاله با تدقیق محل نزاع، نشان می‌دهد که این اختلاف به دلیل دو دریافت متفاوت از ترکیب اتحادی ماده و صورت است؛ از این رو اولاً برهان ماده و صورت در برابر خدشه‌های وارد بر آن قابل دفاع بوده و ثانیاً با توجه به دو دریافت از حقیقت ترکیب اتحادی ماده و صورت و حقیقت وحدت عاقل و معقول، این برهان به دو نحو تقریر می‌شود که هر تقریر، به اثبات یکی از دریافت‌ها از حقیقت اتحاد عاقل و معقول می‌انجامد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Unified Composition of Form and Matter and the Problem of Unity of Intellect and object of intellection

نویسنده [English]

  • Mustafa Zali
Assistant Professor of Philosophy, University of Tehran
چکیده [English]

Unity of the intellect and the object of intellection (intelligible), where the intellect thinks something other than itself, is one of the most important innovations of the Sadraean philosophy. But there are two main approaches in its interpretation. According to the first, this unity means that the intellect and the intelligible are realized by one and the same existence, whereas according to the second, this unity implies that the intelligible is a description of intellect, so that the ineligible is not external to the intellect. Furthermore, one argument for this unity, known as matter and form argument, proves this unity by supposing a) the congruency between receiving form by matter and receiving the intelligible by intellect and b) the unified composition of form and matter.  But some, rejecting the first premise, objected to the soundness of the argument. Reviewing the premises of the argument, this paper will try to demonstrate that the disagreement on the soundness of this argument is due to two different conceptions of prime matter and the unified composition of form and matter, hence the soundness of the argument. Moreover, two different conceptions of the unity of the intellect and the intelligible is provable, resulting from two conceptions of unified composition of form and matter.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mulla sadra
  • Unity of Intellect and Intelligible
  • Unified Composition of Form and Matter
  • Material Intellect
ابنسینا ( )137۵النفس من کتاب الشفاء، تصحیح حسن حسنزاده آملی، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
_____ ( )143۵الاشارات و التنبیهات: الجزء الثالث، مع الشرح لنصیرالدین محمد بن محمد بن الحسن
الطوسی و شرح الشرح لقطب الدین محمد بن محمد بن ابی جعفر الرازی، قم: نشرالبلاغه.
_____ ( )13۸3المبدأ و المعاد، به اهتمام عبدالله نورانی، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه
تهران-دانشگاه مکگیل.
آملی، محمدتقی ( .)1374درر الفوائد، ج ،1قم: دار التفسیر.
بدوی، عبدالرحمن ( )19۸6شروح علی أرسطو مفقوده بالیونانیه، بیروت: دارالشرق.
جوادی آملی، عبدالله ( )1393عبدالله کتاب رحیق مختوم جلد ،12قم: مرکز نشر اسراء
_____ ( )139۵عبدالله کتاب رحیق مختوم جلد ،17قم: مرکز نشر اسراء
_____ ( )1396عبدالله کتاب رحیق مختوم جلد ،20قم: مرکز نشر اسراء
حسنزاده آملی، حسن ( )13۸6اتحاد عاقل به معقول، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
سبزواری، ملاهادی ( )1432شرح المنظومه: الجزء الثانی، علق علیه آیتالله حسنزاده آملی، تقدیم و
تحقیق مسعود طالبی، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد ابراهیم ( )19۸1الحکمه المتعالیه فى الاسفار العقلیه الاربعه: المجلد الثالث،
بیروت: دار احیاء التراث العربی، بیروت.
_____ ( )13۸2الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تصحیح سید مصطفی محقق داماد، تهران:
بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
_____ ( )13۸7رساله فی اتحاد العاقل و المعقول، تصحیح تحقیق مقدمه دکتر بیوک علیزاده، تهران:
بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
طباطبائی، محمد حسین ( )13۸۵نهایهالحکمه، تصحیح و تعلیق غلامرضا فیاضی، قم: انتشارات سمت و
مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
عبودیت، عبدالرسول ( )13۸۵نظام حکمت صدرائی: جلد اول، قم: انتشارات سمت و مؤسسه آموزشی
پژوهشی امام خمینی.
_____ ( )13۸6نظام حکمت صدرائی: جلد دوم، قم: انتشارات سمت و مؤسسه آموزشی پژوهشی امام
خمینی.
_____ ( )1391نظام حکمت صدرائی: جلد سوم، قم: انتشارات سمت و مؤسسه آموزشی پژوهشی امام
خمینی.

( )1394حکمت صدرائی به روایت علامه طباطبائی: مبحث جوهر (شرح نهایهالحکمه: مرحله
ششم،) قم: انتشارات سمت و مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
فیاضی، غلامرضا ( )13۸9علمالنفس فلسفی، تحقق و تدوین محمد تقی یوسفی، قم: انتشارات سمت و
مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمد تقی ( )1393تعلیقه علی نهایهالحکمه، قم: انتشارات سمت و مؤسسه آموزشی
پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی ( )136۸مجموعه آثار، جلد ( ۵جلد اول از بخش فلسفه،) تهران: صدرا.
_____ ( )137۸مجموعه آثار، جلد ( 11حرکت در اسفار،) تهران: صدرا.
Barnes, Jonathan (1984) The Complete Works of Aristotle, The Revised
Oxford Translation, Princeton, New Jersey: Princeton University Press.
Bostock, David (2006) Space, Time, Matter, and Form: Essays on
Aristotle's Physics, Oxford: Oxford University Press.
Tuominen, Miira (2010) "Receptive Reason: Alexander of
Aphrodisias on Material Intellect." Phronesis 55 (2), 170-190.
Schroeder, Frederic M., & Todd, Robert B (1990) Two Greek
Aristotelian Commentators on the Intellect, edited & translated,
Toronto: Pontifical Institute of Mediaeval Studies.
Sharples, R.W (2008) Alexander Aphrodisiensis De anima libri
mantissa (a new edition of the Greek text with introduction and
commentary), Berlin: De Gruyter