تقاطع میان تجربۀ دینی و تجربۀ زیبایی‌شناختی

نوع مقاله : علمی -پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفۀ هنر مؤسسۀ آموزش عالی هنر و اندیشۀ اسلامی

چکیده

بررسی تقاطع میان تجربۀ دینی و تجربۀ زیبایی‌شناختی، می‌تواند نسبت میان دین و هنر را بیش از پیش روشن کند. میزان اشتراکات و شباهت‌ها مشخص می‌کند که آیا منشأ واحدی در کار است؟ آیا از  هردو می‌توانیم نتیجۀ یکسانی انتظار داشته باشیم؟ نوشتار پیش رو در گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه‌ای و در استنتاج، از روش توصیفی- تحلیلی بهره برده است. زمینه‌های مشترکی همچون نهضت‌های فلسفی و ادبی در شکل‌گیری تجربۀ دینی و تجربۀ زیبایی‌شناختی نقش داشته‌اند. سوبژکتیویسم کانت بر هردو تأثیر جدی داشته است و از حیث معرفت‌شناختی تشابهات بسیارنزدیکی به هم دارند. پس از سوبژکتیویسم کانت و فروکاستن دین به تجربۀ دینی و زیبایی به تجربۀ زیبایی‌شناختی، بسیاری احساس کردند که رابطۀ میان دین و هنر به‌کلی منقطع شده است و اندیشه‌های دوران مدرن توانسته است این ارتباط وثیقِ دوران کلاسیک را از بین ببرد؛ امّا بعد از مطالعۀ اشتراکات میان تجربۀ دینی و تجربۀ زیبایی‌شناختی، می‌توان احساس کرد به‌‌رغم پروژۀ کانتی در تفکیک دین و زیبایی، به‌قدری این دو به هم نزدیک هستند که برخی تجربۀ زیبایی‌شناختی را ادامۀ تجربۀ دینی با واسطه‌های متفاوت می‌دانند و بعد از کانت نیز، درهم‌تنیدگی زیبایی و دین از میان نرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Intersection of Religious Experience and Aesthetic Experience

نویسنده [English]

  • Sayyed Mohammad Hossein Navvab
Assistant Professor in Philosophy of Art, the Institute of Higher Education of Islamic Art and Thought
چکیده [English]

Studying the intersection between religious experience and aesthetic experience can shed more light on the relationship between religion and art. Do similarities determine whether they have the same origin? Can we expect the same result from both? The present article has used library method in collecting information and descriptive-analytical method in inference. Common contexts such as philosophical and literary movements have played a role in shaping religious experience and aesthetic experience. Kant's subjectivism has had a serious impact on both, and they have very close epistemological similarities. After Kant's subjectivism and the reduction of religion to religious experience and beauty to aesthetic experience, many scholars felt that the relationship between religion and art had been severed altogether, and that modern thought has been able to break this close connection with the classical period; But after studying the commonalities between religious experience and aesthetic experience, it can be felt that despite Kant's project in the separation of religion and beauty, the two are so close that some consider the aesthetic experience to be a continuation of religious experience through different mediums. And after Kant, the link between beauty and religion has not disappeared.

کلیدواژه‌ها [English]

  • aesthetic experience
  • Art
  • Kant
  • Religious experience
  • subjectivism
آذربایجانی، مسعود (1387)، روان شناسی دین، تهران، سمت.
استیون، سایکس (1376)، فردریش شلایرماخر، ترجمة منوچهر صانعی دره بیدی، تهران، گروس.
افلاطون (1380)، دورة آثار افلاطون، ترجمۀ محمد حسن لطفی، تهران، خوارزمی.
بوبر، مارتین (1398)، من و تو، ترجمه ابوتراب سهراب،تهران، فرزان روز.
پرادفورت، وین (1383)، تجربۀ دینی، ترجمۀ عباس یزدانی، قم، طه.
سعدی (1385)، کلیات، تصحیح محمدعلی فروغی، تهران، هرمس
کانت، ایمانوئل (1381)، نقد قوة حکم، ترجمة عبدالکریم رشیدیان، تهران، نی.
کلی، مایکل (1383)، «رمانتیسم»، دائرةالمعارف زیبایی‌شناسی، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات هنری، گسترش هنر.
گات، بریس (1384)، «تجربه‌گرایی»، دانشنامة زیبایی‌شناسی، تهران، فرهنگستان هنر.
ملکیان، مصطفی (1380)، راهی به رهایی جستارهایی در عقلانیت و معنویت، تهران، نگاه معاصر.
هاسپرس، جان (1393)، تاریخ و مسائل زیبایی‌شناسی، ترجمه محمد سعید حنایی کاشانی، تهران، هرمس.
هوردرن، ویلیام (1367)، راهنمای الهیات پروتستان، ترجمة طاطه‌وس میکائیلیان، تهران، علمی و فرهنگی.
 
Caygill, Howard (1995), A Kant Dictionary, New York, Blackwell.
Forstman, Jackson (1977), A Romantisc tiangle: Schleiermacher and Early German Romantics, Missoula, Scolares Press.
Hume, David (1985), "Of the Standard of Taste. In D. Hume, Essays Moral, Political, Literary , indianapolis, liberty classics, 226-250.
James, William (2002), Varieties of Religious Experience A Study in Human Nature, New York, Routledge.
Kant, Immanuel(2007), Critique of Judgement, New York, Oxford.
Kukla, Rebecca (2006), Aesthetics and Cognition in Kant’s Critical Philosophy, New York, Cambridge University Press.
Martin, David (1972), Art and the Religious Experience: The ‘Language’ of the Sacred, Lewisburg, Bucknell University Press.
Schleiermacher, Friedrich (1994), On Religion: Speeches to Its Cultured Despisers, Louisville, Westminster John Knox Press.