دیدگاه نوصدرائیان معاصر دربارۀ سازگاری نظریۀ «ترکیب جسم از ماده و صورت» با نظریۀ «ترکیب جسم از اجزاء»

نوع مقاله : علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه شیراز

2 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه شیراز

چکیده

در این مقاله، دیدگاه نوصدرائیان معاصر دربارۀ سازگاری نظریۀ «ترکیب جسم از ماده و صورت» با نظریۀ «ترکیب جسم از اجزاء» را بررسی می­نماییم. برای این منظور، در مقدمه، با اشاره به اینکه یونان خاستگاه مبحث ماده و صورت است و ارسطو، جسم را مرکب از ماده و صورت می­داند؛ دیدگاه ذی‌مقراطیس، که جسم را مرکب از اجزاء غیر قابل تجزیه می­داند، را بیان می­کنیم. در ادامه، دیدگاه ابن­سینا، ملاصدرا و هادی سبزواری را، که ترکیب جسم از اجزاء را اِبطال می­نمایند، ذکر می­کنیم و پس از آن به بیان نظر نوصدرائیان معاصری چون عبدالله جوادی آملی، سیدمحمد­حسین طباطبایی، مرتضی مطهری و محمد­تقی مصباح یزدی در این باره می­پردازیم و تفاوت آراء آنها نسبت به  بسیاری از فلاسفه پیشین و علل این اختلاف رویکرد را روشن می­سازیم و سپس در جمع­بندی آراء، سازگاری نظریۀ «ترکیب جسم از ماده و صورت» با نظریۀ «ترکیب جسم از اجزاء» را از منظر نوصدرائیان معاصر نتیجه می­گیریم. این مطلب، گوشه­ای از تطوّر مباحث مرتبط با ماده و صورت در فلسفه اسلامی و تکامل تدریجی آن و گشوده شدن افق­های تازه در تحلیل مسائل را نشان می­دهد و از دست آوردهای فلسفی معاصر محسوب می­شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of the Viewpoint of Contemporary Neo-Sadraists on the Compatibility of the Theory “Body Composed of Matter and Form” with the Theory “Body Composed of Parts”

نویسندگان [English]

  • Mostafa Sadeghi 1
  • Mohammad Bagher Abasi 2
1 PhD student in Islamic Philosophy and Theology, Shiraz University
2 Assistant Professor in Comparative Philosophy, Shiraz University
چکیده [English]

In this article, the view of contemporary Neo-Sadraists on the compatibility of the theory “Body composed of matter and form” with the theory “Body composed of parts” is studied. For this purpose, in the introduction, by pointing out that Greece is the origin of the issue of matter and form, and that Aristotle considers the body to be composed of matter and form, we express the view of Democritus, who considers the body to be composed of indivisible components. Further, we mention the views of Avicenna, Mulla Sadra, and Hadi Sabzevari, who refute the composition of the body from the parts, and then we will express the views of contemporary Neo-Sadraists such as Abdollah Javadi Amoli, Seyyed Mohammad Hossein Tabatabaei, Morteza Motahhari and Mohammad Taghi Mesbah Yazdi in this regard and clarify the differences between their views and those of previous philosophers and then, as the opinions are summarized, we conclude the compatibility of the theory “Body composed of matter and form” with the theory “Body composed of parts” from the perspective of contemporary Neo-Sadraists. This article indicates the development of the issues related to matter and form in Islamic philosophy and its gradual evolution and the opening of new horizons in the analysis of issues and is considered a contemporary philosophical achievement.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Contemporary Neo-Sadraists
  • matter
  • Form
  • Body Composition
  • Compatibility
ابن­سینا (1375الف)، الاشارات و الاتنبیهات، قم، البلاغه.
ــــــــــــــــ (1375ب)، الاشارات و الاتنبیهات، شرح محقّق نصیرالدین الطوسی، ج2،  قم، البلاغه.
ــــــــــــــــ (1404الف)، الشفاء (الهیات تصحیح سعید زاید، قم، کتابخانۀ آیة­الله مرعشی.
ــــــــــــــــ (1404ب)، الشفاء (طبیعیات تصحیح سعید زاید، قم، کتابخانۀ آیةالله مرعشی.
ارسطو (1389)، ما بعدالطبیعه، ترجمۀ شرف‏الدین خراسانى، چ5، تهران، حکمت.
جوادی آملی، عبداللّه (1398)، رحیق مختوم، شرح حکمت متعالیه، ج3، چ3، قم، اسراء.
راسل، برتراند (1365)، تاریخ فلسفۀ غرب، ترجمۀ نجف دریابندری، تهران، پرواز.
رشاد، علی‌اکبر (1378)، «گفتمان فلسفی نو صدرایی»، قبسات، سال سوم و چهارم، ش10و11، 52-63.
سام، مهدى (1377)، مبانى فلسفۀ علمى، تهران، آذرخش.
سبزواری، هادی (1379)، شرح المنظومه، تصحیح حسن حسن‌زاده آملی، تهران، ناب.
شیروانی، علی (1387)،  ترجمه و شرح بدایة الحکمة، ج2، چ3، قم، بوستان کتاب.
طباطبائى، محمدحسین (1362الف)، بدایةالحکمة، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
ــــــــــــــــ (1362ب). نهایةالحکمة، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
ملاصدرا (1422ق)، شرح الهدایةالاثیریة، تصحیح محمد­­مصطفى فولادکار، بیروت، تاریخ عربی.
ــــــــــــــــ (1981م)، الحکمة المتعالیة فی الاسفارالعقلیة الاربعة، ج3 و 5، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
ــــــــــــــــ (1360)، شواهدالربوبیه، تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی، چ2، مشهد، المرکز الجامعی للنشر.
عباسی­حسین­آبادی، حسن (1392)، «بررسی امکان نوصدرایی بودن اندیشۀ ملاهادی سبزواری»، حکمت صدرایی، سال دوم، ش ا، 85-98.
کاپلستون، فردریک (1368)، تاریخ فلسفۀ یونان و روم، ترجمۀ جلال‏الدین مجتبوى، ج1، تهران، سروش.
مصباح یزدى، محمدتقى (1391)، شرح الهیات شفا، تحقیق و نگارش عبدالجواد ابراهیمی­فرد، ج2، چ3، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
ــــــــــــــــ (1398)، شرح نهایۀالحکمۀ. ج3، تحقیق و نگارش عبدالرسول عبودیت، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی (1382)، مجموعه آثار استاد شهید مطهرى، ج6، تهران،  صدرا.
ــــــــــــــــ (1387)، شرح مختصر منظومه، چ13، تهران، صدرا.
یثربی، سید­یحیی (1391)، حکمت اشراق سهروردی، چ6، قم، بوستان کتاب.