حکمت و عرفان اسلامی و مسألة پیشرفت تمدن و فرهنگ

نوع مقاله : علمی -پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی گروه ادیان و عرفان مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

10.22059/jop.2022.336775.1006686

چکیده

مسألة رکود یا عدم پیشرفت فرهنگ و تمدن اسلامی و علل آن از مسائل اصلی‌ای است که روشنفکران مسلمان به انحای مختلف آن را عنوان و شرح و بسط داده‌اند. به نظر اکثر آنان، مانع اصلی این امر حکمت و عرفان اسلامی است که اجازه نداده کشورهای اسلامی همچون کشورهای موسوم به غربی پیشرفت کنند.

آنچه در این گفتار مورد بررسی و سنجش قرار می‌گیرد ذکر عوامل مشهور از قبیل علمی، اجتماعی و سیاسی و جغرافیایی مؤثر که معمولاً در گسترش تمدن و فرهنگ مورد توجه است، نیست؛ بلکه تحقیق و بررسی این مسأله است که اصولاً مفاهیم پیشرفت (progress) و تمدن و فرهنگ از مفاهیم بی‌سابقه و مدرن است که مسبوق به مبادی فکری خاصی (مدرن) است که فقط ابتدا در اروپا پیدا شد و گسترش یافت و لذا سابقه‌ای در هیچ یک از تمدن و تفکر اقوام غیر اروپایی حتی قرون وسطای مسیحی ندارد. طرحی نو است که در تاریخ غربی عالم انداخته شده و اصولاً نه حکمت و عرفان اسلامی و مسیحی و نه چینی و هندی در بروز آن مانع و رادع نبوده‌اند و بلکه بر عکس، در دورة قبل از مدرن، منشأ آنچه در دوره مدرن فرهنگ و تمدن خوانده می‌شود، مثلاً در عالم اسلام، همین حکمت و عرفان آنان بوده‌است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Islamic wisdom and mysticism and The issue of the development of civilization and culture

نویسنده [English]

  • Shahram Pazouki
Faculty member of Iranian Institute of Philosophy
چکیده [English]

مسألة رکود یا عدم پیشرفت فرهنگ و تمدن اسلامی و علل آن از مسائل اصلی‌ای است که روشنفکران مسلمان به انحای مختلف آن را عنوان و شرح و بسط داده‌اند. به نظر اکثر آنان، مانع اصلی این امر حکمت و عرفان اسلامی است که اجازه نداده کشورهای اسلامی همچون کشورهای موسوم به غربی پیشرفت کنند.

آنچه در این گفتار مورد بررسی و سنجش قرار می‌گیرد ذکر عوامل مشهور از قبیل علمی، اجتماعی و سیاسی و جغرافیایی مؤثر که معمولاً در گسترش تمدن و فرهنگ مورد توجه است، نیست؛ بلکه تحقیق و بررسی این مسأله است که اصولاً مفاهیم پیشرفت (progress) و تمدن و فرهنگ از مفاهیم بی‌سابقه و مدرن است که مسبوق به مبادی فکری خاصی (مدرن) است که فقط ابتدا در اروپا پیدا شد و گسترش یافت و لذا سابقه‌ای در هیچ یک از تمدن و تفکر اقوام غیر اروپایی حتی قرون وسطای مسیحی ندارد. طرحی نو است که در تاریخ غربی عالم انداخته شده و اصولاً نه حکمت و عرفان اسلامی و مسیحی و نه چینی و هندی در بروز آن مانع و رادع نبوده‌اند و بلکه بر عکس، در دورة قبل از مدرن، منشأ آنچه در دوره مدرن فرهنگ و تمدن خوانده می‌شود، مثلاً در عالم اسلام، همین حکمت و عرفان آنان بوده‌است.

کلیدواژه‌ها [English]

  • پیشرفت
  • زوال
  • حکمت و عرفان اسلامی
  • تمدن و فرهنگ
  • علم و صنعت
  • مدرنیته