نوع مقاله : علمی-ترویجی

نویسنده

مدرس مدرسۀ عالی و دانشگاه شهید مطهری، پژوهشگر.

چکیده

سهروردی روش تعریف مشائیان را برای معرفت، معتبر نمی‌داند. نیز هدف مطلوب معرفت‌شناسی اشراقی، نوعی از معرفت کامل است که با یقین معلوم می‌شود[1]. این معرفت، تنها معرفت ذات است که با صور نامتغیرِ جاویدان متحد شده است. نزد سهروردی شرایط سخت فلسفی برای امکان معرفت، بی‌سابقه نبوده است. مطابق نظر او، اعتبار صوری با حکمت بحثی مشخص می‌شود. اما قائل به تمایز شناخت بحثی از معرفت شهودی بوده و این معرفت را برتر می‌داند. مطابق نظر سهروردی، تجربۀ فاعل شناسا، معتبرترین نوع شناخت است و آن را «سانح نوری» نامیده است. این شناخت ناظر به تجربۀ عرفانی است. به نظر سهروردی این تجربه، زمینۀ ظهور فلسفۀ بحثی است و به‌طور روشمند با برهان ایجاد می‌شود. اعتبار این دلایل قیاسی، وابسته به تجربۀ فاعل است. به نظر او انسان برای شناخت شیء، به تحلیل آن نمی‌پردازد بلکه با درک شهودی از واقعیت کلی و سپس تحلیل شهودی آن، به شناخت نایل می‌گردد. یعنی حکمت اشراق، مبتنی بر مشاهدات و تجربیات عرفانی از کل واقعیت است نه بر تعریف اشیاء متعدّد در واقعیت. نظریۀ تعریف سهروردی بازتابی از اساس دیدگاه معرفت‌شناسانه [اشراقی] است.
 

سهروردی هنگامی که می‌خواهد معرفت را با صفت «مسلم» توصیف کند، اغلب از اصطلاح «یقین» یا «متیقن» استفاده می‌کند. (سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1380)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج 1-4، تهران : ج2، 21). اصطلاح یقین را می توان با έπιστήμη مقایسه کرد. برای نمونه نگاه کنید به ثابت بن قره (1958)، المدخل إلی علم العدد، بیروت :4 ،14، 185.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Illuminationist (īşrāqῑ) Knowledge in Suhrawardῑ’s Thought

نویسنده [English]

  • sima Sadat noorbakhsh

Lecturer of Shahid Motahari University, Researche.

چکیده [English]

Suhrawardῑ does not consider the Peripatetic method of definition to be valid for knowledge. Also, the desired goal of Illuminationist (ishrāqῑ) epistemology is a kind of complete knowledge that is known with certainty. This knowledge is only the knowledge of the essence that has united with the unchanging, eternal forms. For Suhrawardῑ, the stringent philosophical conditions for the possibility of knowledge were not unprecedented. According to him, formal validity is determined by discursive wisdom. However, he distinguishes discursive knowledge from intuitive knowledge, considering the latter to be superior. According to Suhrawardῑ, the subject’s experience is the most valid type of knowledge, which he calls a “sāniḥ e nūrῑ”. This knowledge refers to mystical experience. According to Suhrawardῑ, this experience is the basis for the emergence of discursive philosophy and is methodically created with demonstration. The validity of these syllogistic arguments depends on the experience of the subject. According to him, man does not analyze a thing to know it, but rather gains knowledge by intuitively understanding the overall reality and then intuitively analyzing it. That is, philosophy of illumination (ḥikmat al-ishrāq) is based on observations and mystical experiences of the whole reality, not on the definition of numerous things in reality. Suhrawardῑ’s theory of definition reflects the basis of [Illuminationist] epistemological viewpoint.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Illuminationist Epistemology
  • Suhrawardῑ
  • intuition
  • Observation
  • Self-Knowledge
منابع
آشتیانی، سید جلال‌الدین (1379 ه.ق). هستی از نظر عرفان و فلسفه، مشهد، چاپ خراسان.
ابن‌سینا (1404 الف). الشفاء: الالهیات، زیر نظر ابراهیم مدکور، قم، افست کتابخانۀ آیت‌‌الله مرعشی نجفی.
ابن‌سینا (1404 ب). الشفاء: البرهان، زیر نظر ابراهیم مدکور، قم، افست کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
ابن‌سینا (1405). الشفاء: المدخل، زیر نظر ابراهیم مدکور، قم، افست کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
ابن‌سینا (1363). المبدا و المعاد، به اهتمام عبدالله نورانی، تهران، موسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل با همکاری  دانشگاه تهران.
ابن‌سینا (1332). مبدا و معاد، ترجمه محمود شهابی، تهران، دانشگاه تهران.
ابن‌سینا (1364 الف). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، تصحیح محمّدتقی دانش‌پژوه، تهران، دانشگاه تهران.
ابن‌سینا (1364 ب). النجاة، ویرایش محی‌الدین صبری کردی، تهران، مرتضوی.
ابن‌کمونه، سعد بن منصور (1387). شرح التلویحات اللوحیه و العرشیه، تصحیح نجفقلی حبیبی، ج 1 و 2، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
ابوالبرکات بغدادی (1373). کتاب المعتبر فی الحکمة، چاپ دوم، انتشارات دانشگاه اصفهان.
ارسطو (1954). فی النفس، تصحیح عبدالرحمن بدوی، بیروت.
ارسطو (1377). متافیزیک، ترجمۀ شرف‌الدین خراسانی، تهران، حکمت.
اسکندر افرودیسی (1969). فی الرد علی من یقول انّ الإبصار یکون بالشعاعیات الخارجة عند خروجه من البصر، تصحیح عبد الرحمن بدوی، بیروت.
حنین بن اسحاق (1899). فی الضوء و حقیقته، چاپ مشرق.
سهروردی، شهاب الدین یحیی، التلویحات..MS. Berlin 5062
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1334). التلویحات، منطق تلویحات، تصحیح علی اکبر فیاض، تهران، دانشگاه تهران.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی، کلمة التصوف، ام. اس. تهران، مجلس، مجموعۀ 3071.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (MS. 365). المشارع والمطارحات، MS Leiden: Or. 365..
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1993). مقامات الصوفیه، تصحیح و تعلیق امیل معلوف، بیروت، دارالمشرق.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1380). مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج 1-4، تهران.
شهابی، محمود (1335). بود و نمود، تهران، دانشگاه تهران.
شهرزوری، شمس‌الدین محمّد (1372). شرح حکمة‌الاشراق، تصحیح و تحقیق حسین ضیایی، تهران، موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).
صدرالدین شیرازی (1964). المشاعر، تصحیح هانری کربن، تهران، انستیتو ایران‌شناسی فرانسه در ایران.
غزالی، ابوحامد محمد (1966). محک النظر، ویرایش النعسانی، بیروت، دارالمشرق.
غزالی، ابوحامد محمد (1961). معیار العلم، ویرایش سلیمان دنیا، قاهره.
فارابی (1968)، الجمع بین رأیی الحکیمین، تصحیح نصری نادر، بیروت.
فاضل تونی، محمّد حسین (1333). الهیات، تهران، دانشگاه تهران.
فخری، ماجد (1372). سیر فلسفه در جهان اسلام، ترجمۀ فارسی، زیر نظر نصرالله پور جوادی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
قطب‌الدین شیرازی، شرح حکمة‌الاشراق (1380). به اهتمام عبدالله نورانی و مهدی محقق، تهران، مؤسسۀ مطالعات اسلامی.
قطب‌الدین شیرازی (1314 ه.ق). شرح حکمة‌الاشراق، به اهتمام [ابراهیم تاجر] طباطبایی، تهران (چاپ سنگی).
قفطی، علی بن یوسف (1347). تاریخ الحکماء، (ترجمۀ فارسی از قرن 11 هجری) تصحیح بهین دارائی، تهران، دانشگاه تهران.
مشکات‌الدینی، عبدالمحسن (1344). تحقیق در حقیقت علم، تهران، دانشگاه تهران.
References
Abu al-Barakat Baghdadi (1373). Kitab al-Mutabhar fi al-Hikmah, second edition, Isfahan University Press.
Afnan,Soheil (1996), A Philosophical Lexicon in Persian and Arabic. Beirut, Daar El-Machreq.
Alexander of Aphrodisias (1969). In Al-Arz al-Man, he says that the dream is with external rays when it comes out, edited by Abd al-Rahman Badawi, Beirut.
Aristole (1966 b), The Works of Aristotle Translated into English. Vol. 1.Edited by W. D .Ross. Oxford, Clarendon Press.
Aristotle (1377). Metaphysics, translated by Sharaf al-Din Khorasani, Tehran, Hikmat.
Aristotle (1954). Fi al-Nafs, edited by Abd al-Rahman Badawi, Beirut.
Aristotle (1966 a), Metaphysics, Translated with commentaries and glossary by Hippocrates G. Bloomington and London, Indiana University Press.
Ashtiani, Seyyed Jalal al-Din (1379 AH). Existence from the Perspective of Mysticism and Philosophy, Mashhad, Khorasan Publications.
Avicenna (1364 B). Survival, edited by Muhi al-Din Sabri Kurdi, Tehran, Mortazavi.
Caird, Edward [1923], The Evolution of Theology in the Greek Philosophers [Glasgow], vol 1.
Cornford, Francis M. (1957), Plato’s Cosmology. New York, Arts Press.
Fakhry, Majid (1970), A History of Islamic Philosophy. New York, Columbia University Press.
Gilson , Etienne (1949), Being and some Philosophers. Toronto, Pontifical Institute of Mediæval Studies.
Hamlyn, D.W. (1961), Sensation and Perception. London, Routledge & Kegan Paul.
Hirst, R.J. (1967), “Perception,”in: Encyclopedia of Philosophy. Edited by Paul Edwards. vol. 6, p.79-87. New York, Macmilan.
Hunin ibn Ishaq (1899). In Light and Truth, Mashreq Publishing.
Ibn Kamuna, Saad ibn Mansur (1387). Explanation of the signs of the Tablet and the Throne, edited by Najfaqli Habibi, vol. 1, pp. 138. 1 and 2, Tehran, Research Institute of Written Heritage.
Ibn Sina (1332 AH). Al-Mabda and Al-Ma’ad, translated by Mahmoud Shahabi, Tehran, University of Tehran.
Ibn Sina (1363 AH). Al-Mabda and Al-Ma’ad, edited by Abdullah Noorani, Tehran, Institute of Islamic Studies, McGill University in collaboration with the University of Tehran.
Ibn Sina (1364 AH). Survival from drowning in the sea of ​​error, edited by Mohammad Taqi Danesh Pajouh, Tehran, University of Tehran.
Ibn Sina (1404 AH). Al-Shifa: Theology, under the supervision of Ibrahim Madkur, Qom, Offset Library of Ayatollah Marashi Najafi.
Ibn Sina (1404 B). Al-Shifa: Al-Burhan, under the supervision of Ibrahim Madkur, Qom, Offset Library of Ayatollah Marashi Najafi.
Ibn Sina (1405 AH). Al-Shifa: Al-Madakhaal under the supervision of Ibrahim Madkur, Qom, Offset Library of Ayatollah Marashi Najafi.
Kal , Victor (1988), On Intuition and Discursive  Reasoning in Aristotle. Leiden , E.J. Brill.
Leighton [1922], Man and Cosmos [ Appleton].
Merlan , Phlip (1968), From Platonism to Neoplatonism. 3 rd ed.,rev. The Hague, Martinus Nijhoff.
Merlan ,Philip (1963), Monopsychism Mysticism Metaconsciousness .The Hague, Martinus Nijhoff.
Owens, Joseph (1963), The Doctrine of Being in the Aristotelian Metaphysics. Toronto, Pontifical Institute of Mediæval Studies.
Peters, F.E. (1968), Aristotle and the Arabs. New York, New York University Press.
Pines, Solomon (1960), “Studies in Abu’l Barakāt al-Baghdādi’s Poetics and Metaphysics,” in: Scripta Hierosolymitana, Volume VI, Studies in Philosophy. Edited by S.H. Bergman Jerusalem, The Magnes Press, The Hebrew University, p.120-198.
Pistorius, Plotinus and Neoplatonism, Cambridge, Bower and Bower ,1952.
Plotinus (1969), The Enneads, Translated by Stephen Mackenna. New York, Pantheon, Books.
Rahman, F (1952), Avicenna’s Psychology, London , Oxford University Press.
Rahman, F (1958), Prophecy in Islam. London ,George Allen & Unwin Ltd.
Rahman, F (1959),  Avicenna’s De Anima, London, Oxford University Press.
Rist, J.M. (1967), Plotinus: The Road to Reality. Cambridge, Cambridge University Press.
Suhrawardi, Shahab al-Din Yahya (1334). Talawihat, Mangtik Talawihat, edited by Ali Akbar Fayyad, Tehran, University of Tehran.
Suhrawardi, Shahab al-Din Yahya (1993). Maqamat Sufiyyah, corrected and commented by Emil Maalouf, Beirut, Dar al-Mashreq.
Suhrawardi, Shahab al-Din Yahya, Kalmeh al-Suf, Tehran edition, Majles, collection 3071.
Suhrawardi, Shahab al-Din Yahya, Talawihat..Berlin edition 5062
Suhrawardi, Shahab al-Din Yahya (1380). Collection of Works of Sheikh Ishraq, vols. 1-4, Tehran.
Shahabi, Mahmud (1335). Hasti va Nadmod, Tehran, University of Tehran.
Shahrzouri, Shams al-Din Muhammad (1932). Sharh al-Hikmah al-Ashraq, edited and researched by Hossein Zia'i, Tehran, Institute for Cultural Studies and Research (Pajuheshgah).
Sadr al-Din Shirazi (1964). Al-Masha'er, edited by Henri Corbin, Tehran, French Institute of Iranology in Iran.
Ghazali, Abu Hamid Muhammad (1966). Mahak al-Nazar, edited by al-Nasani, Beirut, Dar al-Mashreq.
Ghazali, Abu Hamid Muhammad (1961). Mirad al-Ilm, edited by Sulayman al-Dunya, Cairo.
Farabi (1968), Al-Jam ibn Ra'i al-Hakimin, edited by Nasri Nader, Beirut.
Fazel Tuni, Muhammad Hossein (1933). Theology, Tehran, University of Tehran.
Fakhri, Majid (1993). History of Philosophy in the Islamic World, Persian translation, under the supervision of Nasrallah Pourjavadi, Tehran, University Publishing Center.
Qutb al-Din Shirazi, Sharh Hikmat al-Ashraq (1360). Edited by Abdullah Noorani and Mahdi Mohaqiq, Tehran, Islamic Education Institute.
Qutb al-Din Shirazi (1931). Sharh Hikmat al-Ashraq, edited by [Ibrahim Tajer] Tabataba'i, Tehran (lithograph).
Qafti, Ali ibn Yusuf (1968). Tarikh al-Hikmah, (Persian translation from the 11th century AH) edited by Bahin Dara'i, Tehran, University of Tehran. Meshkat al-Dinni, Abdul Mohsen (1965). Research into the Truth of Science, Tehran, University of Tehran.