نوع مقاله : علمی -پژوهشی

نویسنده

• سید اشکان خطیبی

دانشگاه تهران

چکیده

کوشش این نوشته آن است که نشان دهد دیرند برگسونی امری درونی نیست. با این همه، این گفته از راهِ باهم‌نگریِ دو گونه سخنِ به‌ظاهر ناسازگار در فلسفۀ برگسون طرح می‌شود: از یک سو، تأکید برگسون بر مابعدالطبیعی‌بودنِ دیرند و فروکاست‌ناپذیریِ آن به امری درونی و روان‌شناختی؛ و از سوی دیگر، برجستگی و بسامدِ آشکار درون و روان و آگاهی هنگام سخن گفتن از دیرند. پاسخ این مقاله برای برگذشتن از این دوگانگی طرح تمایز میان امتیاز و اصالت است. اما برای آنکه سخن‌ گفتن از دیرند به طور کلی (نه دیرند در اثری خاص از آثار برگسون) موجه باشد، نخستْ کوشش خواهد شد تا پیشنهادی روش‌شناختی برای خوانشی ویژه از نسبت آثار برگسون به دست داده شود. آنگاه، بر پایۀ این پیشنهاد، کوشش دوم و یافتۀ اصلی مقاله نشان دادن این نکته است که حمل دیرند بر روان از گونۀ عکس الحمل است. سرانجام، اهمیّت این یافته آن است که دیرند برگسونی را از ذیلِ انگاره‌ای تفسیری بیرون می‌آورد که هم از حیث تاریخی بر انگاره‌های دیگر تقدم دارد و هم از حیث منطقی. آن انگاره خوانش روان‌باورانه از فلسفۀ برگسون است که در اینجا همچون پایۀ دو خوانش دیگر از فلسفۀ برگسون (همچون واقع‌گروی خام‌اندیشانه یا گونه‌ای از تضایف‌باوری) طرح شده است. درنتیجه، آشکار ساختن نادرستیِ خوانشِ پایه از دیرند برگسونی، دیرند را از دو خوانش پیرو دیگر نیز آزاد خواهد کرد و مجالی برای دریافت دیگرگونه از آن فراهم خواهد ساخت.

کلیدواژه‌ها

• برگسون
• دیرند
• روان‌باوری
• عکس الحمل
• بیانگری

موضوعات

• فلسفه

عنوان مقاله [English]

Is Bergsonian Duration “Internal”? The Converted Predication of Duration in Bergson’s Philosophy

نویسنده [English]

• Seyed Ashkan Khatibi

s

چکیده [English]

This paper argues that Bergsonian duration (la durée) is not inherently an internal phenomenon. However, this proposition arises by considering two distinct types of discourse within Bergson’s philosophy: on one hand, his insistence on the metaphysical nature of duration and its irreducibility to any internal or psychological state; and on the other, the undeniable prominence and frequency of references to the ‘inner’, the ‘psyche’, and ‘consciousness’ when he discusses duration. This article resolves this dichotomy by introducing the distinction between privilege and primacy. However, to legitimize speaking of duration in general (not duration in a specific work among Bergson's oeuvre), an initial effort will be made to offer a methodological proposal for a particular reading of the relationship among Bergson's works. Then, based on this proposal, the second effort and the primary finding of the article will be to demonstrate that applying duration to the psyche is of the kind of converted predication (predication by conversion, aks al-haml). Finally, the significance of this finding lies in liberating Bergsonian duration from an interpretive framework that holds both historical and logical precedence over other interpretations: the spiritualistic reading of Bergson. This spiritualistic reading serves as the foundation for two other misinterpretations of Bergson (specifically, naive realism and a form of correlationism). Consequently, demonstrating the falsity of the spiritualistic reading effectively separates Bergsonian duration from all three erroneous readings.

کلیدواژه‌ها [English]

• Bergson
• Duration
• Spiritualism
• Converted Predication
• Expression