نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• اسدالله فلاحی

مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفة ایران

چکیده

در منطق ارسطویی - سینوی، میان ماده و جهت قضایا تمایز قائل شده‌اند. این تمایز در آثار ارسطو چندان آشکار نیست و در آثار فارابی، هرچند میان آن دو تفکیک شده، تمایز آنها به روشنی بیان و تعریف نشده است. بر خلاف این دو معلم بزرگ منطق، در سنت سینوی، اما، نشان می‌دهم که دست کم دو رویکرد روشن ولی متفاوت به تمایز ماده و جهت وجود دارد که یکی بسیار مشهور و جاافتاده است و دیگر بسیار غریب و مهجور: (1) ابن‌سینا به صراحت جهت را امری لفظی می‌گیرد و ماده را امری غیر لفظی و «حالت محمول در نسبت با موضوع»، و به عبارتی دیگر، مدلول جهت تعریف می‌کند. این دیدگاه مشهور و جاافتاده است. (2) سهروردی اما ماده را خود قضیه منهای جهت یا منهای جهت و سلب در نظر می‌گیرد. این دیدگاه بسیار غریب و مهجور است و لازم است که به صورت خاص بررسی شود. منطق‌دانان میان ابن‌سینا و سهروردی مانند غزالی و ابوالبرکات بغدادی گاه رویکردهای مبهم و دوگانه‌ای داشته‌اند که احتمالاً در شکل‌گیری رویکرد سهروردی بی‌تاثیر نبوده است. این مقاله به گزارش انتقادی این دو رویکرد دیدگاه منطق‌دان‌های میان ابن‌سینا و سهروردی می‌پردازد و در مقاله‌ی دیگری به پیامدهای این دو دیدگاه در آثار فخر رازی و منطق‌دان بعدی خواهد پرداخت.

کلیدواژه‌ها

• ارسطو
• فارابی
• ابن‌سینا
• غزالی
• ابوالبرکات
• سهروردی

موضوعات

• فلسفه

عنوان مقاله [English]

Matter and Modality: From Aristotle to Suhrawardī

نویسنده [English]

• Asadollah Falahi

Iranian Institute of Philosophy

چکیده [English]

In Aristo-Avicennan logic, a distinction is made between the matter and modality of propositions. This distinction is not very clear in Aristotle's works, and although Al-Fārābī made the distinction between matter and modality, his distinction is neither stated nor defined clearly. Unlike these two great teachers of logic, however, in the Avicennan tradition, there are at least two clear but different approaches to the distinction between matter and modality: (1) Avicenna explicitly considers modality as verbal and defines matter as a non-verbal "state of the predicate in relation to the subject," or in other words, the modality is signifying. (2) Suhrawardī, however, considers matter to be the proposition itself without modality or without modality and negation. Logicians between Avicenna and Suhrawardī, such as Al-Ghazālī and Abū al-Barakāt al-Baghdādī, sometimes had ambiguous approaches that were probably not without influence in the formation of Suhrawardī's approach. This article provides a critical account of these two approaches. Since Muslim logicians after Suhrawardī, influenced by these two approaches, have presented very conflicting views on the distinction between matter and modality, and since the examination and criticism of their views far exceed the scope of one article, I have devoted a critical examination of their views and my final analysis of the history of developments on this subject to another article in this field.

کلیدواژه‌ها [English]

• Aristotle
• al-Fārābī
• Avicenna
• Al-Ghazālī
• Abū al-Barakāt al-Baghdādī
• Suhrawardī