زمان‌پریشی در تدوین تاریخ فلسفه

نوع مقاله : علمی -پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه دانشگاه قم

چکیده

زمان‌پریشی (آناکرونیسم) در روایت تاریخی یعنی دستکاری در ترتیب اجزای داستان، و پس‌وپیش‌کردن آن. سؤال محوری این مقاله آن است که آیا احتراز از زمان‌پریشی در روایت تاریخ فلسفه مطلوب یا حتی ممکن است؟ برخی روش‌شناسان تاریخ‌نگاری مانند کوئنتین اسکینر و همچنین فیلسوفانی مانند مرتضی مطهری زمان‌پریشی را خطا انگاشته‌اند. مبنای نظری این نگرش در قالب «اصل دسترس‌پذیری» صورتبندی شده که بکارگیری هرگونه منابع معرفتی را که در دوره مورد بررسی در دسترس نبوده‌اند منع می‌کند. بر این اساس چگونگی تاریخ‌نگاری مسأله‌محور فلسفه و حتی امکان‌پذیری آن دچار چالش می‌گردد. در مقابل برخی اندیشمندان دیگر گونه‌هایی از زمان‌پریشی را در روایت تاریخی مطلوب یا حتی ناگزیر دانسته‌اند. آرتور دانتو با معرفی «جملات روایی» و احد فرامرز قراملکی با تعریف مطالعه تاریخی به «شناخت سَلَف در پرتو خَلَف» از این دسته‌اند. این مقاله به تقریر دیدگاه طرفین، مبانی نظری و اشکالات وارد بر هریک پرداخته و پاسخ آن سؤال را به اتخاذ موضع تاریخ‌شناسانه احاله می‌دهد.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

On Anachronism in the Historiography of Philosophy

نویسنده [English]

  • ئ ئ
چکیده [English]

Anachronism occurs in producing a historical account if the arrangement of story’s events is manipulated and misplaced. The main question of this article is whether avoiding anachronism in the historiography of philosophy is desirable, or even feasible? Some historical methodologists and philosophers, e.g. Quentin Skinner and MurtazaMutahhari respectively, consider anachronism as a historiographical mistake. This view is formulated under the theoretical framework of “the availability principle,” according to which no epistemic resources are allowed in historical interpretation that were unavailable in the time period under study. Problem-oriented historiography of philosophy would, consequently, face serious challenges. On the contrary, some other thinkers consider certain types of anachronism in historical narrative to be desirable or even inevitable. Among this group are Arthur Danto with his “Narrative Sentences,” and AhadFaramarzQaramaleki who makes sense of historical study as “understanding predecessors in the light of successors.” Arguments of the two opposing camps are discussed in this article, together with a number of considerations explored here for the first time. In conclusion, any response to the main question of our inquiry is argued to be dependent on the very conception of history adopted in the meta-historical framework by which the process of historiography is guided.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • anachronism
  • history of philosophy
  • historiography of philosophy
  • availability principle
  • Quentin Skinner
  • problem-oriented historiography
فرامرز قراملکی، احد (1384). تاریخ‌نگاری فلسفه، الزامها و رخنه‌ها. خردنامه صدرا، شماره 41، 32–37.
فرامرز قراملکی، احد (1390)، روش‌شناسی مطالعات دینی (تحریری نو)، چاپ ششم، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
گمینی، امیرمحمد (1389). تاریخ‌نگاری علم به سبک ویگ. روش‌شناسی علوم انسانی، شماره 62، 111–140.
مطهری، مرتضی (1352). نگاهی اجمالی به سیر فلسفه در اسلام. مقالات و بررسیها، شماره 13–16، 82–99.
مطهری، مرتضی (1390)، اصول فلسفه و روش رئالیسم (مقدمه و پاورقی)، جلد 3، چاپ نوزدهم، تهران: صدرا.
 
Bevir, Mark. 1994. Are there Perennial Problems in Political Theory? Political Studies 42: 662–675.
Danto, Arthur C. 1962. Narrative Sentences. History and Theory 2: 146–179.
Jardine, Nicholas (2000a), The Scenes of Inquiry: On the Reality of Questions in the Sciences. Oxford: Clarendon Press.
Jardine, Nick. 2000b. Uses and Abuses of Anachronism in the History of the Sciences. History of Science 38: 251–270.
Mackie, J. L. (1976), Problems from Locke, Oxford: Clarendon Press.
Prudovsky, Gad. 1997. Can we Ascribe to Past Thinkers Concepts They had no Linguistic Means to Express? History and Theory 36 (1): 15–31.
Rée, Jonathan. 1986. Philosophy in History Edited by Richard Rorty, J. B. Schneewind, and Quentin Skinner [Review]. History and Theory 25 (2): 205–215.
Rée, Jonathan. 1991. The Vanity of Historicism. New Literary History 22: 961–983.
Skinner, Quentin. 1969. Meaning and Understanding in the History of Ideas. History and Theory 8: 3–53.
Skinner, Quentin. 1988. A Reply to My Critics. In J. Tully (ed.). Meaning and Context: Quentin Skinner and His Critics (231–288). Cambridge: Polity Press.
Spoerhase, Carlos. 2008. Presentism and Precursorship in Intellectual History. Culture, Theory and Critique 49 (1): 49–72.
Williams, L. Pearce. 1975. Should Philosophers be Allowed to Write History? British Journal for the Philosophy of Science 26: 241–253.